مضحک | ویلیام سارویان | بشیر عبدالهی میرآبادی

رمان «مضحک» نوشته‌ی ویلیام سارویان که در سال ۱۹۵۳ منتشر شد و بعدها عنوان یک داستان مخفی را هم به خود گرفت، یک درام خانوادگی بسیار جدی، عمیق و روان‌شناختی است که بر خلاف کارهای شاد و پر از امید قدیمی این نویسنده، مستقیما دست روی بحران خیانت و پیامدهای ویران‌گر آن می‌گذارد. ماجرای رمان با سفر ایوان نازارنوس، مردی تحصیل‌کرده و مدرس دانشگاه آغاز می‌شود که بعد از تمام شدن دوره‌ی تدریس تابستانی‌اش در نبراسکا، همراه همسرش سوان و دو فرزند کوچکشان یعنی رد و اوا به خانه‌ی ییلاقی برادرش در شهر کوچک کلوویس در کالیفرنیا می‌روند تا چند هفته‌ای را در آرامش بگذرانند. این شروع آرام اما خیلی زود با یک اعتراف سنگین و ناگهانی از طرف سوان به یک بحران تمام‌عیار تبدیل می‌شود؛ او اقرار می‌کند که در غیاب همسرش رابطه‌ای پنهانی داشته و حالا باردار است. ایوان که از این اتفاق کاملا شکسته و شوکه شده، با وجود خشم و رنج درونی شدیدی که دارد، تصمیم می‌گیرد برای محافظت از روحیه و دنیای کودکانه‌ی فرزندانش این راز تاریک را تا پایان تعطیلات مخفی نگه دارد و طوری رفتار کند که انگار هیچ اتفاقی نیفتاده است. اما حفظ این ظاهر ساختگی در خانه‌ای دور از شهر و در بستر یک محیط کوچک اجتماعی که در آن همسایه‌ها روی تمام رفتارهای این خانواده زوم کرده‌اند، عملا غیرممکن می‌شود و قصه را به سمتی هدایت می‌کند که در آن هر لحظه احتمال انفجار وجود دارد.
سارویان در این رمان به شکل فوق‌العاده ظریفی نشان می‌دهد که چگونه پنهان‌کاری و فروپاشی عاطفی یک زوج می‌تواند مثل یک سم تدریجی کل فضای خانه را مسموم کند و حتی بچه‌های بی‌گناه را هم تحت تأثیر قرار دهد. ایوان مدام بین میل به بخشش همسرش و خشم ناشی از غرور جریحه‌دارشده‌اش دست‌وپنجه نرم می‌کند، در حالی که سوان هم زیر بار سنگین این اشتباه و ترس از قضاوت‌های جامعه در حال له شدن است. در این رمان خبری از اتفاقات هیجانی یا پیچش‌های داستانی عجیب نیست، بلکه تمرکز اصلی روی دیالوگ‌های پر از تنش، سکوت‌های معنادار و تغییرات ریز رفتاری است که نشان می‌دهد چطور یک رابطه‌ی عاشقانه زیر فشار دروغ و مخفی‌کاری پودر می‌شود. نویسنده که خودش در زندگی شخصی تجربه‌ی طلاق و بحران‌های خانوادگی را داشته، این حس درماندگی را طوری تصویر کرده که کاملا ملموس است و مخاطب به خوبی درک می‌کند که چطور آدم‌ها با اشتباهاتشان می‌توانند خوشبختی خود را نابود کنند.
عنوان کتاب یک طعنه‌ی بزرگ و تلخ به کل ماجراست؛ چرا که موقعیت پیش‌آمده بیشتر به یک تراژدی شبیه است تا چیزی خنده‌دار یا مضحک. سارویان در این اثر استعاره‌ی جالبی از شهر کوچک و خانه‌ی ییلاقی می‌سازد تا نشان دهد که چطور انسان‌ها وقتی در یک موقعیت بحرانی قرار می‌گیرند، جامعه مثل یک دادگاه بی‌رحم آن‌ها را محاکمه می‌کند و حریم خصوصی دیگر هیچ معنایی ندارد. فرزندان خانواده که زبان باز نکرده‌اند اما با نگاه‌های باهوش خود سنگینی و سردی فضا را می‌فهمند، یکی از دردناک‌ترین بخش‌های داستان هستند که نشان می‌دهند عواقب خیانت هرگز به زن و مرد محدود نمی‌ماند. در واقع سارویان با این داستان به مخاطب نشان می‌دهد که پذیرش مسئولیت اشتباهات و روبرو شدن با واقعیت، چقدر سخت و در عین حال برای نجات روح انسان حیاتی است.